Choroba Parkinsona najczęściej kojarzy się z drżeniem ciała, powolnością, miną „pokerzysty”.  Jej polska nazwa to drżączka poraźna, bo chorobie towarzyszy zarówno drżenie, jak i stan, który postronnemu obserwatorowi może kojarzyć się z porażeniem, paraliżem ciała.  Jak zatem można rozpoznać symptomy choroby Parkinsona i jakie są jej przyczyny?

Objawy choroby Parkinsona

W książce „Żyję z chorobą Parkinsona”, dr med. Włodzimierz Kuran – lekarz z 30-letnim doświadczeniem –  pisze, o chorobie Parkinsona, że jest to jedna z najczęstszych chorób ośrodkowego układu nerwowego, która występuje u osób dojrzałych i starszych, a pierwsze objawy mogą pojawić się po 50-tym roku życia. Wśród trzech najważniejszych objawów tzw. zespołu parkinsonowskiego wymienia:

Drżenie spoczynkowe to niemożliwe do opanowania tzw. ruchy mimowolne: „rytmiczne, naprzemienne ruchy różnych części ciała, najczęściej kończyn, choć spotyka się też drżenie głowy, języka, a nawet głosu; ruchy te mają niewielki zakres”. U 70% pacjentów to właśnie drżenie jest pierwszym widocznym objawem choroby, choć w niektórych odmianach choroby może nie występować stale, wówczas objawem dominującym jest sztywność mięśniowa i spowolnienie ruchowe.

Autor podaje, że z drżeniem spoczynkowym mamy do czynienia wtedy, gdy ręce są podparte,  a mimo to można zaobserwować drżenie kciuka lub pozostałych palców, określane jako „kręcenie pigułek” lub „liczenie pieniędzy”. Co ciekawe, drżenie nie występuje podczas snu, zmniejsza się podczas wykonywania tzw. ruchów czynnych, a zwiększa pod wpływem przeżywania silnych emocji, stresu, zmęczenia. Drżenie może dotyczyć także nóg, rzadziej innych części ciała. Początkowo drżenie występuje tylko po jednej stronie ciała, dopiero po kilku latach pojawia się także po drugiej stronie.

Sztywność mięśniowa

W prawidłowo funkcjonującym ciele obserwujemy napięcie mięśniowe – jest ono niezbędne do zachowania właściwej postawy ciała. Osoby cierpiące na chorobę Parkinsona odczuwają zwiększone napięcie mięśniowe, które opisują jako sztywność mięśni ręki lub nogi, niekiedy odczuwają je jako zmęczenie lub ból. W początkowej fazie choroby może się ono przejawiać pociąganiem jednej nogi podczas chodzenia. Chory ma również trudność z wyprostowaniem obu rąk –  ta dotknięta chorobą, zazwyczaj pozostaje zgięta w stawie łokciowym.  Zauważa się też sztywność w obrębie karku, co jest odczuwane jako ból głowy, a także sztywność kręgosłupa, którą  chory identyfikuje jako ból krzyża.

Spowolnienie ruchowe

Na spowolnienie ruchowe składają się dwa elementy: po pierwsze chory zaczyna wolniej, z coraz większym wysiłkiem wykonywać rutynowe, codzienne czynności takie jak chodzenie, ubieranie się.  Po drugie można zauważyć u niego tzw. zubożenie ruchowe, które dotyczy ruchów automatycznych tj.: ruchy mimiczne, mruganie, przełykanie śliny, balansowanie rękami podczas chodzenia i inne drobne ruchy tułowia i kończyn. Z tego powodu twarz chorego przypomina „twarz pokerzysty”, a w związku z rzadszym przełykaniem, w ustach gromadzi się nadmiar śliny.

Pogarsza się też umiejętność szybkiego rozpoczynania czynności np. marszu lub wstawania z fotela, a także wykonywania dwóch czynności równocześnie lub zmiany czynności. Oprócz wymienionej klasycznej „triady” parkinsonowskiej u chorych można zauważyć także inne objawy, takie jak:

Stadia choroby Parkinsona

W chorobie Parkinsona wyróżnia się 5 stadiów (skala Hoehn- Yahra):

Co powoduje chorobę Parkinsona?

Choroba Parkinsona jest „postępującą, przewlekłą zwyrodnieniową chorobą ośrodkowego układu nerwowego, a dokładniej pewnych struktur mózgu nazwanych układem pozapiramidowym”. Dr med. W. Kuran wyjaśnia, że „komórki nerwowe mózgu – neurony – tworzące liczne skupiska i struktury, są połączone z innymi neuronami za pomocą licznych wypustek komórkowych. Wiele z takich wypustek, tzn. włókien nerwowych, biegnących od jednej struktury do drugiej tworzy drogę, którą w układzie nerwowym są przenoszone różnorodne pobudzenia lub sygnały. Jedną z najważniejszych dróg jest droga łącząca komórki kory mózgu z rdzeniem kręgowym, czyli droga korowo – rdzeniowa zwana piramidową”.

To właśnie uszkodzenia na tej „drodze” skutkują zaburzeniami ruchowymi – tj.  niedowłady czy porażenia. Zaburzenia są spowodowane obumieraniem komórek tzw. istoty czarnej, które produkują, gromadzą i przesyłają dopaminę, czyli neuroprzekaźnik, odpowiedzialny za przekazywanie impulsów nerwowych w mózgu. Jeśli poziom dopaminy spadnie do 20-30% pojawiają się pierwsze objawy kliniczne.

Przypuszcza się, że okres od „śmierci” pierwszych  neuronów do pojawienia się pierwszych objawów może trwać ok. 3 – 7 lat i jest to tzw. faza przedkliniczna choroby Parkinsona, która następnie przechodzi w fazę kliniczną.

Bibliografia:
Dr med. Włodzimierz Kuran – „Żyję z chorobą Parkinsona”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002

Tekst: Anna Kocielińska