Jak dba膰 o uwag臋 i funkcje poznawcze w ka偶dym wieku

Uwaga i dzia艂ania terapeutyczne

Warunkiem koniecznym dobrego funkcjonowania w otaczaj膮cym 艣wiecie jest w艂a艣ciwe interpretowanie, analizowanie, kodowanie oraz wykorzystywanie bod藕c贸w, kt贸re do nas docieraj膮. Takie dzia艂ania s膮 mo偶liwe dzi臋ki prawid艂owo funkcjonuj膮cym procesom poznawczym, kt贸re r贸wnie偶 obejmuj膮 wi臋kszo艣膰 funkcji umys艂owych (Gabryelewicz, 2003: 11). Jednym z proces贸w jest uwaga, dzi臋ki kt贸rej jeste艣my w stanie dokona膰 selekcji odbieranych bod藕c贸w.

Istota uwagi

Mechanizm uwagi jest efektem wsp贸艂pracuj膮cych ze sob膮 anatomicznie po艂膮czonych sieci neuronalnych. Polega on na koncentracji percepcji oraz my艣lenia na jednym zjawisku zewn臋trznym lub wewn臋trznym. Uwaga ma wp艂yw na procesy percepcyjne, a tak偶e motoryczne oraz emocjonalne.

Dzi臋ki selektywno艣ci uwagi jeste艣my w stanie skupi膰 si臋 na jednym konkretnym bod藕cu przy jednoczesnym ignorowaniu innych. W ten spos贸b nadajemy priorytet istotnym informacjom i odfiltrowujemy mniej wa偶ne bod藕ce. Bardzo wa偶na jest umiej臋tno艣膰 podzielno艣ci uwagi i mo偶liwo艣膰 鈥瀙rze艂膮czania si臋鈥 pomi臋dzy zadaniami. Polega ona na przenoszeniu uwagi z jednego zadania czy bod藕ca na drugi i jest mo偶liwa dzi臋ki elastyczno艣ci poznawczej.

Przyczyny i konsekwencje os艂abienia uwagi

W wyniku naturalnego procesu starzenia si臋 w wieku senioralnym dochodzi do atrofii m贸zgu. Mo偶na w贸wczas spodziewa膰 si臋 os艂abienia funkcjonowania proces贸w poznawczych, w tym uwagi. Istotne znaczenie ma wolniejsze tempo przetwarzania informacji, os艂abienie koncentracji uwagi, co te偶 wp艂ywa na zapami臋tywanie. Te ograniczenia mentalne oddzia艂uj膮 r贸wnie偶 na zdolno艣膰 uczenia si臋 i mo偶liwo艣膰 korzystania z coraz nowszych zdobyczy technologicznych (Treder-Rochna, Jodzio, 2018; 59鈥61).

Proces uwagi w przypadku os贸b doros艂ych mo偶e by膰 os艂abiony ze wzgl臋du na naturalny proces starzenia si臋, ale r贸wnie偶 ulega zak艂贸ceniu w wielu chorobach neurologicznych, szczeg贸lnie neurodegeneracyjnych. Samo funkcjonowanie poznawcze wp艂ywa tak偶e na funkcjonowanie j臋zykowe os贸b, kt贸re dozna艂y zaburze艅 j臋zykowych w wyniku r贸偶nych incydent贸w neurologicznych. Dlatego os艂abienie uwagi i brak koncentracji nie bez znaczenia b臋dzie podczas komunikacji j臋zykowej.

Trening uwagi

Bardzo wa偶ne jest podj臋cie r贸偶nego rodzaju aktywno艣ci, kt贸re maj膮 na celu popraw臋 funkcjonowania poznawczego, a w szczeg贸lno艣ci koncentracji uwagi.

Materia艂 atematyczny

膯wiczenia takie mog膮 pocz膮tkowo opiera膰 si臋 na materiale atematycznym, gdzie do terapii zostanie wykorzystany materia艂 obrazkowy w postaci kszta艂t贸w, liter, znak贸w. Przyk艂adowe zadania mog膮 dotyczy膰 wyszukiwania wskazanych znak贸w w艣r贸d innych w danym szeregu.

膯wiczenie 1

W podanych szeregach prosz臋 odnale藕膰 wskazane znaki i litery.

+

鈥 $ # % + 2 ! % ^ & *$ + ( ) ) * 8 8 7 = 鈥 = 鈥 + $ 3 2 1 2 + = = + % $ # + * +

7

3 7 6 5 7 9 0 7 6 2 3 4 5 6 7 7 8 9 8 0 4 3 1 2 3 5 6 7 8 7 6 7 8 6 7 8 9 4 5

W

B S D F E W E R V B N M Y T R W E D F W B N H G F R T W D W M N W Q S

Zadania tego typu mo偶na modyfikowa膰, zwi臋kszaj膮c liczb臋 element贸w do odnalezienia, a tym samym utrudniaj膮c proces wyszukiwania.

Materia艂 tematyczny

W podobny spos贸b mo偶na 膰wiczy膰 przy jednoczesnym utrwalaniu materia艂u j臋zykowego 鈥搊soba ma odszuka膰 wyrazy z danego kr臋gu tematycznego. Warto wykorzysta膰 tak偶e materia艂 obrazkowy do wskazywania r贸偶nic mi臋dzy dwoma ilustracjami lub umieszczonymi na nich przedmiotami.

膯wiczenie 2

W podanym ci膮gu liter prosz臋 odszuka膰 nazwy przedmiot贸w zwi膮zanych z kuchni膮.

LASMAS艁OKOSZULAN脫呕TRAWAKLONGARNEKSENKUBEKLIS艁Y呕KANOC

Dobrym 膰wiczeniem procesu uwagi jest jednoczesne dokonywanie analizy i syntezy na materiale literowym, gdzie nale偶y tak przestawi膰 litery, aby powsta艂 wyraz nale偶膮cy do podanej kategorii.

膯wiczenie 3

Z podanych liter prosz臋 u艂o偶y膰 wyrazy zwi膮zane z malarstwem.

O T N P 艁 脫聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 P艁脫TNO

Z D L E P 臉聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 P臉DZEL

B R A F A聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 FARBA

W A L A K R E A聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 AKWARELA

Inne zadanie mo偶e polega膰 na odnajdywaniu s艂owa w innym s艂owie wed艂ug podanej zasady.

膯wiczenie 4

Prosz臋 podkre艣li膰 w zdaniu ukryte wyrazy, kt贸re nale偶膮 do kategorii zwierz臋ta.

OLA LUBI KOTLETY I SA艁ATKI Z BURAK脫W.

Zadania, kt贸re wymagaj膮 zaanga偶owania uwagi, ale jednocze艣nie 膰wicz膮 analiz臋 i syntez臋 wzrokow膮, zdolno艣ci motoryczne i funkcje wykonawcze to wykre艣lanki. Je艣li maj膮 wyrazy zebrane tematycznie, to pozwalaj膮 trenowa膰 aktualizacj臋 s艂ownictwa.

Inne przyk艂adowe 膰wiczenia pobierz tutaj:

Znaczenie uwagi dla codziennego 偶ycia

膯wiczenia uwagi s膮 bardzo istotne, poniewa偶 maj膮 wp艂yw na nasze codzienne funkcjonowanie. Wa偶ne jest, aby w prozaicznych czynno艣ciach umie膰 dokonywa膰 selekcji informacji i przerzuca膰 uwag臋 z jednego bod藕ca na drugi. Cho膰by podczas op艂acania rachunk贸w, gdy tu偶 obok kto艣 rozmawia przez telefon i zak艂贸ca nam mo偶liwo艣膰 skupienia, czy w trakcie jazdy samochodem, gdy musimy jednocze艣nie bacznie obserwowa膰 znaki drogowe i poruszaj膮ce si臋 pojazdy. Procesy poznawcze stanowi膮 wi臋c bardzo cenny element w funkcjonowaniu naszego umys艂u. Powinni艣my wykorzystywa膰 je w profilaktyce chor贸b neurodegeneracyjnych i dba膰 o ich trenowanie w ka偶dym wieku.

Literatura

  • Gabryelewicz T. (2003). 艁agodne zaburzenia poznawcze. Rozpoznawanie, r贸偶nicowanie, post臋powanie, Warszawa: MedMedia.

  • Treder-Rochna N., Jodzio K. (2018). Jak starzeje si臋 umys艂? Perspektywa neuropsychologiczna, [w:] Gerontologopedia, W. T艂oki艅ski, S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Gda艅sk: Harmonia Universalis, s. 59鈥77.

O autorce

dr Paulina W贸jcik-Top贸r聽– doktor nauk humanistycznych w zakresie j臋zykoznawstwa, adiunkt w Zak艂adzie Logopedii Uniwersytetu Jagiello艅skiego w Instytucie Glottodydaktyki Polonistycznej, logopeda, neurologopeda. Wsp贸艂autorka wielu聽pomocy terapeutycznych dla doros艂ych聽w Wydawnictwie WiR. Od 2014 roku pracuje jako neurologopeda w Szpitalu Specjalistycznym im. L. Rydygiera w Krakowie na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej z Pododdzia艂em Rehabilitacji Og贸lnoustrojowej. Wsp贸艂pracuje z Polskim Centrum Rehabilitacji Funkcjonalnej 鈥濾otum鈥 w Krakowie, prowadzi terapie komunikacji 鈥 g艂贸wnie os贸b doros艂ych po r贸偶nych incydentach neurologicznych.

Udost臋pnij ten artyku艂:

Polecane pomoce terapeutyczne

艢led藕 nasze media spo艂eczno艣ciowe

Odwied藕 nasz Facebook i Instagram!

Skip to content